September 2026
Volop boleten
Nooit eerder zag Wil Folkers op een plek in haar woonplaats Vries, waar ze geregeld langs fiets, zoveel boleten bijeen staan. Het waren er meer dan honderd en hier betrof het de Rode boleet (Xerocomus rubellus). Deze soort zie je vooral bij eik en net als veel andere boleten verschijnen ze al vroeg in het jaar. Wanneer de omstandigheden gunstig zijn zal dat zeker zo zijn. Nou viel dat laatste behoorlijk tegen en dat was dan ook de reden dat er aan de befaamde laan in De Kleibosch dit jaar zo goed als niets aan boleten was te zien. Toch was daar één bij die het vermelden zonder meer waard was en wel de Goudporieboleet (Hemileccinum impolitum)
Zweeds nieuws
Met Annet de Zee - Elsinga onderhouden we regelmatig contact, In haar grote tuin groeit van alles (o.a. wasplaten) en struinen er wilde beesten in rond. Ook bruine beren Annet? Elders fotografeerde ze deze fraaie Gele houtridderzwam (Tricholomopsis decora) en bij de andere foto meldde een app. dat het een Dennenvoetzwam zou zijn, maar daar mag je ?? bij zetten.
Kiekjes van Hugo Arends
Er zijn paddenstoelen die zo mooi zijn dat je er telkens weer voor op de knieën gaat om er een foto van te maken, zoals bijvoorbeeld de Vliegenzwam (Amanita muscaria). Dat geldt ook voor de Geschubde inktzwam (Coprinus comatus) die trouwens in alle atlasblokken wordt gemeld, behalve op Rottumeroog en Rottumerplaat. Daarmee is hij nog algemener (1578 om 1536) dan de Geweizwam (Xylaria hypoxylon) die daar wel groeit. Een stuk zeldzamer is de Eikenweerschijnzwam (Pseudoinonotus dryadeus), hoewel door het ouder wordende bomenbestand ze steeds vaker worden waargenomen. Dat laatste heeft ook te maken met het fenomeen 'twitchers', oftewel soortenjagers die paddenstoelen dankzij herkenningsapp's melden.
Fotogeniek
Behalve de hierboven gemelde fotogenieke soorten zijn er nog zoveel meer die dat predicaat verdienen. De hiernaast afgebeelde Spechtinktzwam zag Wil Folkers bij Slochteren na een tip van oudgediende Jan Mensinga. Maanden eerder dan eerder meldde Wil. Ze zijn er dus (veel) vaker waargenomen. En zeg nou zelf, die Geschubde inktzwam is mooi, maar deze steekt hem qua uitstraling wel naar de kroon. Hier in het noorden wordt deze inktzwam nog niet heel veel gezien, maar in Overijssel en verder naar het zuiden is hij vooral in de laatste jaren toegenomen.
In Drenthe is het ook nog een tamelijk zeldzame soort. In de Ecologische Atlas van Paddenstoelen in Drenthe wordt hij maar één keer genoemd en dat was een waarneming van onze werkgroep in 2013. Toen werd hij tijdens een excursie in het Fochteloërveen iets ten zuiden ervan aan de Drentse weg onder een beukenhaag ontdekt en dat was nog net binnen de grens van Drenthe. Daar stond hij toen vrij massaal. Enkele jaren later gingen we er weer eens kijken, want zou hij er nog staan. Dat deed hij, maar dat waren er maar een paar.
We heugen die keer nog goed, want de heer des huizes had weinig op met onze aanwezigheid. Hij stormde naar buiten om ons te verjagen. Maar we weken niet, want we stonden niet op zijn terrein, zij het wel op zijn oprit. Nadat eenieder zijn/haar plaatje had geschoten zeiden we hem gedag. Van Geert de Vries werd toen nog een mooie foto geplaatst. Binnenkort nog eens kijken?
Wat een plaatje
Wanneer je veel in de natuur rondstruint en oog hebt voor meer dan alleen paddenstoelen, zoals Willie Riemsma, kun je van alles tegenkomen. Naast paddenstoelen is ze vooral geïnterresseerd in flora en ook insecten vindt ze erg interessant. Bij dat laatste kan het gebeuren dat ze op heel andere zaken stuit. De hierboven gefotografeerde Boomkikkers kwam ze tegen in de buurt van Fochteloo. De Verspreidingsatlas laat heel wat stippen zien, maar daar staan ook veel bij met de vermelding dat ze daar 'niet wild' zijn. Anders gezegd: ze zijn er uitgezet. Ik kreeg een melding dat ze inmiddels ook al bij Roden zijn gezien. En ach, wild of niet wild, prachtig zijn ze zonder meer.
Zweeds nieuws.
Het was te verwachten dat Annet in Zweden verder zou gaan met haar hobby paddenstoelen. Logisch als je al wasplaten in je eigen tuin hebt groeien. Speciale literatuur, actueel in Zweden is blijkens de foto ook al aangeschaft. Ze heeft ook een wildcamera in haar tuin geplaatst en zo kan ze eventueel zien of die Bruine beer er voorkomt. In ieder geval wel de Eland!
Hoezo 'gewone' zwavelkop?
Wie door een herfstig bos wandelt, komt hem gegarandeerd tegen: de Gewone zwavelkop (Hypholoma fasciculare). Maar laat de Nederlandse soortnaam je niet misleiden. Dit paddenstoeltje is namelijk een meester in verkleuring en transformatie. Achter de naam 'gewoon' schuilt een ongelooflijke rijkdom aan verschijningsvormen, afhankelijk van de leeftijd en de groeiomstandigheden.
Van knop tot volwassen paddenstoel Jonge vruchtlichamen zien er totaal anders uit dan hun oudere soortgenoten. Ze beginnen hun leven als kleine, bolvormige kussentjes die dicht opeengepakt in grote dichte bundels op dood hout groeien. In dit jeugdstadium is de hoed vaak intens zwavelgeel tot groenachtig geel, en de rand is via een witachtig vlies (het velum) verbonden met de steel. Naarmate ze ouder worden, verandert de vorm rigoureus. De hoed spreidt zich uit van klokvormig naar vlak gespreid. Het vlies scheurt en laat soms vlokkige resten achter op de rand van de hoed of als een zwakke ringzone op de steel.
Een kameleon in kleur Ook de kleurschakeringen zorgen voor de nodige verwarring bij het determineren. Waar jonge exemplaren opvallen door hun heldere, felgele tot groengele tinten, kleuren oudere exemplaren vaak doffer.
-
Het centrum van de hoed kleurt dan vaak roestbruin, geelbruin of vuilgeel.
-
De lamellen onder de hoed ondergaan een vergelijkbare metamorfose: ze beginnen zwavelgeel, maar verkleuren door de sporenval naar olijfgroen tot purperbruin.
In het Buinerbosje vonden we veel variatie. Bij rood uitgevallen exemplaren dacht ik met de de Rode zwavelkop van doen te hebben. Toch niet volgens Cees. Dan is er ook nog kans op de Dennenzwavelkop. Hoe verwarrend...
De Gewone zwavelkop is hiermee allesbehalve gewoon; het is een dynamische paddenstoel die blijft verrassen. Op de foto's zie je iets van de variatie. De Rode zwavelkop fotografeerde ik op 21 september op het Holtingerveld.
Hans Post
Foto's archief: boven: Rode zwavelkop, midden: Gewone zwavelkop, onder links: Dennenzwavelkop, onder rechts: Zilversteelzwavelkop
Niet verwacht
De foto hiernaast werd gestuurd door Henk Woldring die samen met Helma op een mooi plekje aan de J.P. Santeeweg (Nietap) in een boerderij woont.
Jaren geleden alweer ontdekte hij op zijn terrein bij een rottende hooibult (broei) een Krijtwitte plooiparasol (Leucocoprinus cretaceus). Totaal onverwacht dook deze tere zwam daar vorig jaar opnieuw op en dit jaar weer en nu zelfs op meerdere plekken. Henk wist er nog een 'schiere foto' van te maken, want het valt niet mee ze onbeschadigd te laten. Wanneer je ze ook maar een beetje toucheert laten ze al schubjes los.
Het is dus een warmteminnende soort die hier pas in de laatste decennia in Nederland is verschenen. In het Noord-Nederland is hij slechts eerder gemeld uit de omgeving van Veendam.
Achter de boerderij van Henk en Helma ligt een bosje van Staatsbosbeheer waar ik (CK) samen met Henk af en toe rond struinen op zoek naar paddenstoelen. Daar hebben we veel en vooral mooie soorten gevonden. Als voorbeeld noemen we staalsteeltjes en de Witte satijnzwam (Entoloma leucocarpum), een zeer zeldzame (6 atlasblokken) ectomycorrhiza vormende soort die, toevallig, ook in de omgeving van Veendam ie gemeld. De laatste jaren vinden we er niet veel meer en dat is vooral een gevolg van de waterhuishouding (verdroging).
Uitzien naar...
... een uitstapje naar Schiermonnikoog. Dat is, weten we van eerdere bijdragen, één van de favoriete ondernemingen van Leo de Vries. En als je op Schiermonnikoog bent weet je dat daar bepaalde soorten paddenstoelen groeien die typerend zijn voor het Duindistrict. Nu is de Duindoorn (Hippophae rhamnoides) daar de meest kenmerkende struik en dan is het logisch dat je daar zijn ultieme begeleider ziet, de Duindoornvuurzwam (Fomitiporia hippophaëicola). Dat is een biotrofe parasiet. De meest oostelijke waarneming ervan komt uit het Eemshavengebied, maar gezien de groeiplaatsen van zijn gastheer valt te verwachten dat ze hem richting Delfzijl gaan (achter)volgen.
Gezonde kost
Gezien het uiterlijk van deze Reuzenbovist (Calvatia gigantea) weet je dat dit een smakelijke lekkernij is. Het lijkt me vooral slakkenvraat dat we zien, maar het is bekend dat er ook zoogdieren zijn (wild) die een hapje ervan niet versmaden. Misschien dat de grotere vraatsporen daarvan afkomstig zijn. Ook voor mensen schijnt het een goed eetbare soort te zijn. Daarover las ik dat je ze daartoe in een jong stadium in plakken snijdt en als een schnitzel bakt. Misschien dat iemand de proef op de som wil nemen en met een mooi recept komt, want je moet ze natuurlijk wel een beetje verder op smaak brengen en welk drankje (gewoon water?) is een goede begeleider. Het zijn vragen waaraan Immy Boonstra niet zal hebben gedacht toen ze deze joekel van een zwam in de buurt van Roden fotografeerde. Zij dacht waarschijnlijk alleen maar: "Mooi van lelijkheid".
Schuilplaats
Wanneer je deze foto onder ogen krijgt let je vooral op die kloeke verschijning, maar heb je dat kikkertje wel gezien dat onder de hoed een mooie schuilplaats heeft. Geen reiger (of andere predatoren) die hem daar ziet. Ook mensen die de foto bekeken viel het in eerste instantie niet op, maar zagen hem pas na enige aandrang om er nog eens goed naar te kijken. Ook de maker van de foto, Leo de Vries, ontdekte het kikkertje pas thuis. Hij zal vooral (terecht) gedacht hebben: "Wat een mooie Prachtvlamhoed (Gymnopilus junonius), daar maak ik een foto van". Leo maakte de foto in een bosje bij Lewenborg (Gr).
Voorproefje
"Weet jij wat dit is". Deze vraag wordt me wel vaker gesteld. Ditmaal door Jan de Vries die er aan toevoegde: "Met spiegeltje gekeken om hem heel te laten, witte poriën". Dat laatste zette me op een verkeerd spoor, maar toen Jan nog een paar foto's in een iets verder stadium stuurde viel het kwartje en meldde ik Jan: 100% Franjeamaniet (Amanita strobiliformis). Hij is vooral bekend in Zuid-Limburg en in het Fluviatiele district, maar is in Noord-Nederland zeer zeldzaam: 1 stip in de NOP, 3 in Friesland en 1 in Groningen. De laatste is afkomstig van Inge Somhorst die hem bij Wehe-Den Hoorn zag en dat is toevallig de plek waar Jan hem ook ontdekte. Jan gaat de ontwikkeling van deze amaniet volgen en het resultaat ervan zal de volgende keer te zien zijn.